เช็คกันสักหน่อย เราแค่หลงลืมตามอายุ หรือเป็นโรคอัลไซเมอร์

โรคอัลไซเมอร์ คือ ภาวะสมองเสื่อมที่พบได้บ่อยที่สุด เป็นโรคความเสื่อมของระบบประสาทเรื้อรัง ที่เกิดขึ้นอย่างช้า ๆและอาจทวีความรุนแรงขึ้นได้ตามระยะเวลา ทำให้การทำงานของสมองถดถอยลง ส่งผลต่อความจำ การแก้ไขปัญหา การตัดสินใจ และมีพฤติกรรมที่เปลี่ยนแปลงไป จนสุดท้ายทำให้ผู้ป่วยไม่สามารถทำกิจวัตรประจำวันได้ด้วยตนเอง และต้องพึ่งพาความช่วยเหลือด้านต่าง ๆ จากคนในครอบครัวหรือผู้ดูแล1,2

สาเหตุของการเกิดโรคอัลไซเมอร์ ปัจจุบันยังไม่ทราบแน่ชัด แต่ปัจจัยเสี่ยงที่พบมากสุด คือ อายุที่เพิ่มมากขึ้น โดยพบการเกิดโรคอัลไซเมอร์มากในผู้สูงอายุที่มีอายุ 65 ปีขึ้นไป โดยมีความเสี่ยงประมาณ 10% และพบได้ถึง 40% ของผู้สูงอายุที่มีอายุมากกว่า 85 ปี1 โดยไม่จำเป็นที่ผู้สูงอายุทุกคนที่มีปัญหาเรื่องความจำ หลง ๆ ลืม ๆ จะป่วยเป็นโรคอัลไซเมอร์ ภาวะดังกล่าวอาจเป็นแค่ภาวะความจำเสื่อมที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติเมื่ออายุมากขึ้นก็ได้ มีข้อสังเกตของ 10 อาการที่บ่งบอกว่าเป็นโรคอัลไซเมอร์ และความแตกต่างของอาการที่เกิดขึ้นตามอายุ ดังนี้3

อาการ โรคอัลไซเมอร์ การเปลี่ยนแปลงตามอายุ
1.       ความจำบกพร่องรบกวนการดำเนินชีวิตประจำวัน เป็นอาการที่พบได้บ่อยที่สุด โดยเฉพาะในระยะเริ่มต้นของโรค ผู้ป่วยมักจะลืมเรื่องหรือเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นใหม่ ๆ ลืมวันหรือเหตุการณ์สำคัญ ถามคำถามเดิมซ้ำไปซ้ำมา ต้องใช้เครื่องมือบันทึกเตือนความจำ หรือความช่วยเหลือจากคนในครอบครัวหรือผู้ดูแล ลืมชื่อหรือการนัดหมายบ้าง แต่สามารถนึกได้ในภายหลัง
2.       มีปัญหาเรื่องการวางแผนและการแก้ปัญหา ความสามารถในการทำตามแผนบกพร่อง หรือมีการจัดการกับตัวเลขยากขึ้น เช่น ค่าใช้จ่ายรายเดือน ต้องจดจ่อและใช้เวลาในการทำสิ่งต่าง ๆ นานขึ้นกว่าปกติ มีข้อผิดพลาดเรื่องการเงินหรือค่าใช้จ่ายเป็นครั้งคราว
3.       มีความยากลำบากในการทำกิจกรรมที่เคยทำได้ มีปัญหาในการทำงานให้เสร็จ การขับรถไปที่ที่คุ้นเคย การจำกฎเกณฑ์ของเกมส์ หรือกีฬาที่ชอบเล่นบ่อย ๆ ต้องการความช่วยเหลือในการทำกิจกรรมเป็นบางครั้ง และสามารถทำต่อเองได้
4.       สับสนเรื่อง วัน เวลา และสถานที่ จำ วัน เวลา และสถานที่ไม่ได้ หรือมีความลำบากที่จะเข้าใจเรื่องบางอย่างที่ไม่ได้เกิดขึ้นทันที หรือลืมว่าอยู่ที่ไหน และจะไปที่ไหน จะไปได้อย่างไร เริ่มสับสนกับวันในสัปดาห์ แต่สามารถนึกหรือหาได้ในภายหลัง
5.       มีความลำบากในการเข้าใจภาพที่เห็นและความสัมพันธ์กับทิศทาง มีปัญหาเรื่องสายตา มีความยากลำบากในการอ่าน การตัดสินใจที่เกี่ยวข้องกับ ระยะทาง สี หรือความคมชัด ทำให้เกิดปัญหากับการขับขี่ มีปัญหาทางสายตาที่เกี่ยวข้องกับโรคต่าง ๆ เช่น ต้อกระจก ต้อหิน หรือสาเหตุอื่น ๆ
6.       มีปัญหาเรื่องภาษาทั้งการพูดหรือการเขียน มีปัญหาในการร่วมวงสนทนา พูดคุยแล้วหยุดกลางคัน เพราะนึกไม่ออก พูดซ้ำ ๆ เรียกสิ่งของ หรือเลือกใช้คำไม่ถูกต้อง มีปัญหาในการหาคำที่เหมาะสมเป็นบางครั้ง
7.       วางของผิดที่และตามหาไม่เจอ วางสิ่งของต่าง ๆ ผิดที่ โดยไม่สามารถนึกออกได้ อาจกล่าวหาคนอื่นว่าขโมยเมื่อเป็นหนักขึ้น วางของผิดที่เป็นครั้งคราว แต่สามารถย้อนคิดกลับไปเพื่อค้นหาสิ่งของนั้นได้
8.       การตัดสินใจแย่ลง มีปัญหาในการตัดสินใจ ตัดสินใจผิดพลาดในการใช้เงิน การเอาใจใส่ดูแลตัวเองลดลง การตัดสินใจที่ไม่ถูกต้องหรือผิดพลาดเป็นครั้งคราว
9.       แยกตัวจากงานและกิจกรรมทางสังคม ไม่สนใจกิจกรรมทางสังคม หรือจำงานอดิเรก กีฬา หรืองานที่ชอบทำไม่ได้ รู้สึกไม่สนใจครอบครัวหรือกิจกรรมทางสังคมเป็นบางครั้ง
10.    อารมณ์และบุคลิกภาพเปลี่ยนไปจากเดิม สับสน  ขี้สงสัย ซึมเศร้า รู้สึกกลัว หรือวิตกกังวล มีความผิดหวัง เสียใจง่าย ซึ่งเป็นได้กับทุกคนในบ้านหรือที่ทำงาน หากรู้สึกว่าอยู่ในที่ที่ไม่ทำให้สุขสบาย สามารถพัฒนาวิธีการในการทำสิ่งต่าง ๆ ได้ และจะหงุดหงิดเมื่อถูกรบกวนในสิ่งที่ทำเป็นประจำ

เมื่อแยกได้แล้วว่าอาการหลงลืมที่มีอยู่เกิดจากอายุที่เพิ่มขึ้น หรือโรคอัลไซเมอร์ หากรู้สึกว่าเป็นไปทางอย่างหลัง ลองมาสังเกตุอาการที่ปรากฏ ระดับความรุนแรงของโรคอัลไซเมอร์สามารถแบ่งออกเป็น 7 ระยะ ตามระดับการสูญเสียความจำและความสามารถในการทำกิจกรรม ดังนี้4,5

ระยะที่ การสูญเสียความจำ การสูญเสียความสามารถในการทำกิจกรรม
1 ไม่มีปัญหาของด้านความจำ ยังไม่พบความผิดปกติใด ๆ สามารถทำงานได้ปกติ
2 ความจำลดลงเล็กน้อย เริ่มมีการหลงลืมเหตุการณ์ปัจจุบัน ผู้ป่วยเองจะเริ่มรู้สึกว่าความสามารถในการจำน้อยลง แต่ไม่เป็นที่สังเกตสำหรับบุคคลในครอบครัวหรือคนใกล้ชิด
3 ความสามารถในการรู้คิดลดลง เล็กน้อย จำชื่อคนใหม่ ๆ หรือสถานที่ใหม่ไม่ได้ ถ้าออกจากบ้านอาจหลงทางได้ พูดซ้ำ ถามซ้ำ ความสามารถในการทำกิจกรรมที่ซับซ้อนหรือประสิทธิภาพในการทำงานลดลง ความสามารถในการเรียนรู้สิ่งใหม่ลดลง การเก็บสิ่งของผิดที่หรือหาสิ่งของตนเองไม่เจอ
4 ความสามารถในการรู้คิดลดลงปานกลาง ลืมประวัติส่วนตัว ความรู้เหตุการณ์ปัจจุบันลดลง

 

มีความยากในการทำกิจกรรม เช่น การใช้อุปกรณ์เครื่องมือ ในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวัน การจัดการการเงิน การใช้จ่าย  เริ่มมีอารมณ์เปลี่ยนแปลงง่าย ทำบางอย่างที่ไม่สมเหตุสมผล
5 ความสามารถในการรู้คิดลดลงมาก สับสนเรื่องเวลาและสถานที่ ไม่สามารถจำเรื่องสำคัญของชีวิต

 

อาจยังสามารถทำกิจวัตรประจำวันได้ด้วยตนเอง เช่น การรับประทานอาหาร การอาบน้ำ ปัสสาวะ อุจจาระ แต่อาจต้องการความช่วยเหลือในการเลือกเสื้อสวมใส่ที่เหมาะสมกับสภาพอากาศและกาลเทศะ บางครั้งไม่สามารถจากบ้าน ของตนเองได้
6 ความสามารถในการรู้คิดลดลงอย่างรุนแรง ไม่สามารถจำเหตกุารณ์ที่เกิดขึ้นเร็ว ๆ นี้ได้

 

สูญเสียความรู้คิด การใช้ภาษา มีพฤติกรรมและบุคลิกภาพ เปลี่ยนแปลงไป จำเป็นต้องมีผู้ช่วยในการปฏิบัติกิจวัตรประจำวัน มีปัญหาในการนอนหลับ เดินไปมาไร้จุดหมาย และหลงทาง
7 ความสามารถในการรู้คิดลดลงอย่างรุนแรงมาก ไม่สามารถทำกิจวัตรประจำวันพื้นฐานได้ บางรายจะมาเดิน สูญเสียความสามารถในการสื่อสาร มีปัญหาข้อติด ปัญหาการกลืน

หากเริ่มรู้สึกว่าผู้สูงอายุที่ใกล้ชิดของท่าน มีอาการหลง ๆ ลืม ๆ อาจคิดว่าเป็นเรื่องธรรมดาที่เกิดขึ้นตามอายุที่มากขึ้น แต่บางครั้ง อาการเหล่านั้นอาจจะไม่ใช่อาการปกติที่เกิดขึ้น แต่เป็นผลมาจากภาวะสมองเสื่อมที่เกิดจากโรคอัลไซเมอร์ก็ได้ แม้ว่า ปัจจุบัน ยังไม่มีการรักษาใดที่ทำให้หายขาดได้ แต่การตรวจคัดแยกโรคและการได้รับการดูแลรักษาอย่างเหมาะสมตั้งแต่ช่วงแรกของโรค สามารถช่วยชะลออาการและลดปัญหาที่ซับซ้อนอื่นที่อาจเกิดตามมาได้ นอกจากนี้ ยังช่วยให้ผู้ป่วยโรคอัลไซเมอร์ คนในครอบครัว และผู้ดูแล ทราบถึงการจัดการและสามารถรับมือได้อย่างถูกวิธี และส่งเสริมให้ผู้ป่วยมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ผู้ที่สงสัยเกี่ยวกับอาการควรเข้ารับการตรวจวินิจฉัยโรคโดยแพทย์ผู้เชี่ยวชาญเพื่อจะได้รับการจัดการที่เหมาะสม

เรียบเรียงโดย กภ. พรพิรุณ ฝึกศิลป์

อ้างอิง

  1. Kumar A, Sidhu J, Goyal A, Tsao JW. Alzheimer Disease. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2020.
  2. Parnetti L, Chipi E, Salvadori N, D’Andrea K, Eusebi P. Prevalence and risk of progression of preclinical Alzheimer’s disease stages: a systematic review and meta-analysis. Alzheimer’s research & therapy. 2019; 11(1):1-3.
  3. Alzheimer’s association. 2016 Alzheimer’s disease facts and figures. Alzheimers Dement. 2016; 12.4: 459-509.
  4. Reisberg B, Ferris SH, de Leon MJ, Crook T. The global deterioration scale for assessment of primary degenerative dementia. Am J 1982; 139:1136-9.
  5. Reisberg B. Global measures: utility in defining and measuring treatment response in dementia. Int Psychogeriatr. 2007; 19(3):421-56.

ใส่ความเห็น

อีเมลของคุณจะไม่แสดงให้คนอื่นเห็น ช่องที่ต้องการถูกทำเครื่องหมาย *